گروه اجتماعی- فرش ایرانی در طول تاریخ همواره نماد هنر، زیبایی و خلاقیت ایرانیان بوده و همچون نگینی در عرصه جهانی خوش درخشیده است. منحصر به فرد بودن طرح‌ها و نقوش فرش‌های ایرانی، از آنها تابلوهای نفیسی ساخته که ذوق و هنر ایرانیان را به رخ جهانیان کشانده است. در حالی که در تار و پود این نقوش نه فقط هنر رخنه کرده بلکه عشق، صلح و دوستی نیز در آن تنیده شده است. فرش «صلح و دوستی» که این روزها در مجموعه کاخ سعدآباد میزبان بافندگان صلح و محبت است، تنها نمونه نادری از فرش‌های ایرانی است که عشق و هنر توأمان در آن رسوخ کرده است. این فرش نه به دستان یک هنرمند بافته می‌شود که مردمی آن را به دار می‌آویزند که هنرشان گره زدن بر تار و پود صلح و دوستی است. در این باره با عشرت شایق، مدیر مجموعه فرهنگی و تاریخی سعدآباد به گفت‌وگو نشسته‌ایم.
چطور تصمیم گرفته شد که قالیچه صلح جهانی بافته شود؟
بحث بافت قالیچه صلح جهانی به یک سال قبل یعنی تیر ۸۷ برمی‌گردد. در آن زمان رهبر معظم انقلاب از یک طرف تأکید بسیاری بر مهندسی فرهنگی، جنبش نرم‌‌افزاری و انجام پروژه‌های فرهنگی داشتند و از طرفی معتقد بودند که هر موضوعی که در قالب هنر یعنی با لطافت و ظرافت بیشتری به مخاطب ارائه شود، به مراتب تأثیر بیشتری نیز خواهد داشت.
ما طبق فرمایش رهبری بر آن شدیم تا پروژه‌ای را کلید بزنیم که در عین فرهنگی بودن، ویژگی‌های هنری را هم در بر داشته باشد، بویژه در زمانی که دشمنان ما سعی داشتند با بزرگنمایی، فرهنگ، ارزش‌ها، تفکر و تمدن تاریخی کشور را زیر سؤال برده و مردم ما را تروریست و ضدحقوق بشر بنامند.
برهمین اساس، بافت قالیچه صلح و دوستی را پیشنهاد کردیم تا علاوه بر این که صلح و پایداری جهانیان را نشان می‌دهیم، زنجیره ناگسستنی انسانی را هم ایجاد کنیم تا خوبی‌ها و حسنات در آن بروز کند. البته باید اظهار کرد که در گذشته یک خلأ فرهنگی در زمینه صلح و دوستی و حقوق بشر در کشور وجود داشته در حالی که در تمدن و فرهنگ ایرانی و اسلامی ما تأکید بسیاری بر صلح، دوستی و عطوفت شده است و این وظیفه ماست که پرچم سفید صلح را به منظور توسعه و تعمیق دوستی‌ها و ارتباط جهانی بالا ببریم. در حقیقت ایرانیان از این طریق می‌توانند صلح‌طلب بودن خود را به جهانیان ثابت کنند.
انعکاس صلح و دوستی در قالب هنر در نوع خود یک نوآوری محسوب می‌شود. فکر می‌کنید زبان هنر در این باره تا چه حد تأثیرگذار است؟
همان طور که می‌دانید، زبان هنر قابلیت‌های فراوانی برای تأثیرگذاری در ذهن مخاطب دارد. به ویژه فرش ایرانی که نمادی آشنا برای جهانیان بوده و به نوعی تجسم‌کننده فرهنگ، هنر و اندیشه ایرانی – اسلامی است، به عبارتی رنگ فرش تداعی‌گر قومیت‌ها و زبان‌های مختلف ملل، نقش آن نشانه دست توانای آفریدگار در خلقت زیبایی‌ها، تار و پود آن نماد محبت و دوستی و گره‌های آن نمایانگر عشق و عطوفت بین مردم دنیاست.
از طرفی فرشی که گره‌های بیشتری دارد، ارزش بالاتری هم پیدا می‌کند، بنابراین هرچه تعداد بیشتری بر فرش صلح و دوستی گره بزنند، ارزش آن نیز در میان جهانیان بیشتر خواهد شد.
برای ارزشمندتر شدن این حرکت فرهنگی تصمیم گرفتیم گره‌های فرش از سوی اشخاص متعدد از سراسر جهان زده شود، به عبارتی به جای این که از یک هنرمند در بافتن آن کمک بگیریم سعی کردیم از هزاران هنرمند مبتدی از کارگر گرفته تا حتی یک رئیس‌جمهور در بافتن آن کمک بگیریم. در این صورت همه اقشار می‌توانستند فارغ از طبقه اجتماعی و اقتصادی در بافتن فرش صلح و دوستی مشارکت کنند و به طور حتم این بهترین فرصت برای نشان دادن صلح و دوستی ایرانیان به جهانیان بود، چرا که همه افراد از سراسر جهان می‌توانند گره عشق و محبت بر دار صلح و دوستی بزنند.
و البته از این طریق راهی نیز برای سیاستمداران دنیا باز شد تا از کشورهای مختلف برای گره زدن روی این فرش به ایران بیایند، به طوری که تاکنون بیش از پنج هزار نفر از رؤسای جمهور، نخست وزیران، معاونان، نمایندگان مجلس، نویسندگان، هنرمندان، روشنفکران و شهروندان عادی از ۱۱۶ کشور جهان مثل فرانسه، پرتغال، الجزایر، سومالی و کویت بر تار و پود فرش «صلح و دوستی» گره زده‌اند و کشورهای مختلف نیز برای حضور در ایران تمایل نشان داده‌اند. همچنین برخی از سفرای خارجی با نوشتن نظرات و یادداشت‌هایی، پیام‌های خود را که حاوی صلح و دوستی جهانی است برای بازدیدکنندگان به یادگار گذاشته‌اند، به طوری که سفیر پرتغال در پیام خود آموختن طرز بافت فرش زیبای ایرانی را در زندگی خود افتخار بزرگی دانسته است.
نقوش این فرش به علت این که نماد صلح و دوستی جهان است از اهمیت ویژه‌ای برخوردار خواهد بود، برای این که پیام این حرکت فرهنگی تأثیرگذارتر شود، در طراحی آن از چه معیارهایی بهره گرفته‌اید؟
ما نیز معتقد بودیم طراحی این فرش باید مثل خود آن نفیس و با ارزش باشد، بنابراین طرح آن تلفیقی از هنر فرش همچون گل مرغ و سیمرغ و هم نمادهای صلح و دوستی جهانی بود، تا از این طریق هم هنر ایرانیان به جهانیان معرفی شود و هم پیام اصلی این حرکت فرهنگی به مخاطبان منتقل شود.
برهمین اساس در وسط این فرش پرچم ایران نقش بسته که در مرکز آن کتیبه کوروش حک شده و از سوی سیمرغ بالا می‌رود به عبارتی ما به همه جهانیان در قالب بافت کتیبه کوروش در وسط این فرش اعلام می‌کنیم که اگر آنها امروز مدعی حقوق بشر شده‌اند هنر و تمدن ایرانی از گذشته‌های بسیار دور با حقوق بشر آمیخته بوده است. از طرفی ما تلاش کردیم تا کلمه صلح به زبان‌های مختلف در حاشیه این فرش بافته شود. ابعاد این قالیچه تقریباً ۲ در ۵/۱ و رج آن ۶۰ است. همچنین همه رنگ‌های استفاده شده در آن گیاهی و نخ آن هم ابریشم خالص است.
چطور فرشی که قرار است نمایانگر هنر ایرانیان در سازمان ملل باشد، به دستان هنرمندان این حوزه بافته نمی‌شود و افراد مبتدی و تازه کار بافندگان آن هستند؟
در کنار دار قالی اصلی، داری آموزشی هم گذاشته‌ایم تا افراد قبل از گره زدن به دار اصلی، نحوه گره زدن و بافتن را آموزش ببینند، البته باید بگویم افراد تا گره‌زدن را یاد نگیرند به سراغ دار اصلی نمی‌روند، خوشبختانه هنر فرشبافی در ذات ایرانیان نهفته است و ایرانی‌ها از همه بافندگان با استعدادتر بودند و در کمترین زمان ممکن، بهترین گره‌ها را می‌زدند. البته از این کار هدف دیگری هم داشتیم و اینکه بگوییم همان طور که گره زدن بر فرش کار سخت و پیچیده‌ای است، ایجاد گره‌های صلح و دوستی در جهان هم کار مشکلی است و باید همگان در این باره سعی و تلاش ویژه‌ای کنند.
هم اکنون بیش از ۳ میلیون گره بر این فرش زده شده و تا پایان کار نیز یک میلیون گره دیگر باقی مانده است که در ماه‌های آینده به پایان می‌رسد. این فرش پس از پایان کار در اجلاس دوسالانه سازمان یونسکو با حضور رؤسای جمهور کشورهای مختلف به نمایش گذاشته و به عنوان تنها اثر برجسته عصر حاضر در زمینه صلح و دوستی ثبت می‌شود.
البته دورنمای این صلح و دوستی فقط بافتن یک فرش نیست بلکه محوریت آن حضور شخصیت‌هایی برجسته و پیوند زدن آنها با صلح و دوستی جهانی است، بر همین اساس تا پایان تابستان موزه صلح و دوستی جهانی را نیز در مجموعه سعدآباد راه‌اندازی خواهیم کرد. همچنین در نامه‌ای از یونسکو خواسته‌ایم تا میادین، بزرگراه‌ها، خیابان‌ها و مراکز بزرگ فرهنگی در کشورهای مختلف به نام «صلح و دوستی» نامگذاری شود. تاکنون ۳۷ عنوان برنامه در زمینه صلح و دوستی پیش‌بینی کرده‌ایم که نخستین این برنامه‌ها بافت قالیچه «صلح ودوستی» بود.برگزاری جشنواره‌ها، همایش‌ها و نمایشگاه‌های مختلف، مسابقات متعدد وبلاگ‌نویسی، فیلم کوتاه و مستند و اجرای سمفونی صلح و دوستی جهانی نیز از دیگر برنامه‌های پیش‌بینی شده در این باره است.
البته درصدد هستیم تا این قالیچه قبل از نصب در سازمان ملل، مانند مشعل المپیک از ۳۰ تا ۴۰ کشور عبور کند. در عین حال می‌خواهیم در کنار آن در کشورهای مختلف نمایشگاه‌های بزرگ صنایع دستی نیز برپا کنیم.