عشرت شایق کارشناس مسائل فرهنگی در گفتگو با خاتون به سوالات خبرنگار بخش فرهنگ و معارف پاسخ گفت.

معضلات موجود در بخش فرهنگ را با توجه به حساسیتی که در این بخش وجود دارد چگونه ارزیابی می کنید؟

یکی از معضلات اصلی موجود در بخش فرهنگی وجود دستگاههای موازی در این حوزه است. وجود دستگاههای موازی منجر به تقابل وظایف و کاهش بازدهی کلی در امر فرهنگ می شود. این موازی کاری ها مولد نوعی سردرگمی در بخش مذکور می باشد. ما باید بر اساس مهندسی فرهنگی جامعه این دستگاهها را با یکدیگر یکپارچه سازیم تا بتوانیم از خلال این یکپارچگی ساختاری پویا و کارآمد را شکل دهیم. مسئله دیگری که وجود دارد رابطه میان “فرهنگ”و”هنر”می باشد. رابطه ای که باید به صورتی جدی مورد واکاوی قرار گیرد. واقعیت امر این است که هنر بهترین مجرا و قالب ممکن برای انتقال فرهنگ محسوب می شود. از این رو سرمایه گذاری بر روی هنر ضروری به نظر می رسد. این سرمایه گذاری باید با استناد به ارزشها و خاستگاه اعتقادی غنی ما صورت گیرد .

اخیرا بحثهای فراوانی در خصوص علوم انسانی در دانشگاهها و کتب درسی صورت می گیرد، این مسئله را چگونه تحلیل می نمایید؟

کرسی های علوم انسانی در دانشگاههای ما باید قوام بیشتری پیدا کنند و با تکیه بر فرهنگ اصیل ایرانی- اسلامی تقویت شوند. هم اکنون عطش و تشنگی زیادی در خصوص درک علوم انسانی با تکیه بر فرهنگ اصیل ما وجود دارد. در راستای برطرف کردن این نیاز باید پیوند میان حوزه و دانشگاه تقویت گردد. این پیوند باید کاملاعملیاتی شود نه اینکه تنها در سطح لسانی و گفتاری به آن پرداخته شود.در اینجا اراده حوزه و دانشگاه به صورت توامان باید به فعلیت برسد. در حال حاضر ما در بسیاری از حوزه های علوم انسانی دانشگاهها و در گرایشات مختلف عرفان؛ ادیان،جامعه شناسی و بالاخص فلسفه احساس خلا می کنیم.با توجه به تمدن فرهنگی و خاستگاه دینی موجود نباید چنین خلاو شکافی احساس شود.
مسئله دیگری که می خواهم به آن اشاره کنم “الگوسازی فرهنگی”است. مخاطبان فرهنگی ما جامعه ای۷۰ میلیونی است. از این رو نمی توان در تعامل با این جامعه از یک زبان واحد استفاده نمود. به عنوان مثال ما نمی توانیم مضامین فرهنگی را به یک دانش آوز و یک دانشجو با یک زبان و یک قالب ساختاری یکسان منتقل نماییم. اما لازم است در عین تکثر زبانها،وحدت کلمه را در انتقال فرهنگ رعایت نماییم.به این معنا که آموزش مضامین فرهنگی به یک کودک پیش دبستانی و یک دانشجو در یک راستا باشد.

نقش افراد تاثیرگذار در مقوله انتقال فرهنگ را چگونه ارزیابی می کنید؟

من از افرادی مانند اساتید، معلمان، کارگردانان،ن ویسندگان، شعرا و… به عنوان فرستنده های فرهنگی نام می برم که تعداد آنها محدود است.گیرنده های فرهنگی نیز مردم ما هستند که در مقاطع مختلف سنی قرار دارند.همان گونه که در یک دستگاه الکتریکی باید میان فرستند و گیرنده امواج تنظیم شوند، در ارتباط میان فرستنده ها و گیرنده های فرهنگی نیز لازم است این امواج تنظیم شوند. ما بر این باور هستیم که دین مبین اسلام برنامه های زندگی سالم دنیوی را برای انسان ارائه نموده است.این حقیقت از آموزه های دینی،قرآن کریم،سیره معصومین (علیهم السلام)و سنت ما قابل استنباط و استنتاج است. دین اسلام برای سعادت اخروی و دنیوی انسان برنامه دارد. در این میان زبانی نیاز است که این برنامه ها را در ادوار مختلف زندگی انسان به او ارائه دهد.به عنوان مثال ما نمی توانیم برای تبیین فلسفه حجاب با یک زبان یک دختر نوجوان و یک دختر بالغ را مورد خطاب قرار دهیم. زبان فرهنگی ما ترجمه های متعددی دارد.در این خصوص پژوهشگران و خطبا و باید دست در دست یکدیگر دهند تا بتوانند آموزه های موجود در فرهنگ اسلامی را با زبانی متناسب با نوع درک مخاطب به او ارائه نمایند.در این خصوص باید از فعالیتهای عجولانه در حوزه فرهنگ اجتناب نمود.

نقش دستگاه های اجرایی مرتبط با مقوله فرهنگ را چگونه ارزیابی می کنید؟

دستگاه های مسئول بویژه نهادهای آموزشی و فرهنگی کشور باید مهندسی فرهنگی و موارد تعریف شده حول آن را در اولویت اجرایی خود قرار دهد. در این میان باید از ایده های خلاق کمک گرفت. مثلااگر در یک مسجد،یک مدرسه و یک دانشگاه ابتکار و خلاقیتی در عرصه فرهنگی صورت می گیرد از آن استقبال به عمل آوریم و موجبات نشر آن را فراهم کنیم. ما باید اقدام مقام معظم رهبری با نام گذاری سالهای مختلف به عناوین گوناگون را سرلوحه اقدامات فرهنگی خود قرار دهیم.در این خصوص مقام معظم رهبری نخست از نامگذاری سالها با نام پیامبر اعظم(ص)وامیر المومنین(علیه السلام)آغاز نمودند و سپس در سالهای بعدی به صورت مصداقی از عناوینی مانند “سال پاسخگویی “،”نوآوری و شکوفایی”و”اصلاح الگوی مصرف”استفاده کردند. اینها همه باید در زمره اصلی ترین دغدغه های ما تعریف شود.مانباید صرفا به برگزاری چند جشنواره در خصوص نامگذاری این سالها توسط مقام معظم رهبری اکتفا نماییم، بلکه باید در خصوص این نامگذاریها نگاهی کاملافرهنگی داشته باشیم.