دیرزمانی از آنکه فرش دستباف ارزآورترین کالای صادراتی غیرنفتی محسوب می‌شد نمی‌گذرد. مرکز ملی فرش در حال حاضر متولی فرش دستباف ایرانی محسوب می‌شود و سعی دارد تا بخشی از جایگاه از دست رفته را بازیابد. فیصل مرداسی رئیس این مرکز، نگاه همزمان به دو بازار داخلی و خارجی را شرط موفقیت در حوزه تجارت فرش دستباف می‌داند. هرچند در چهار ماهه امسال یک هزار و ۶۰۰ تن فرش دستباف به ارزش ۱۳۸ میلیون دلار صادر شد که نسبت به مدت مشابه سال نشان‌دهنده اندکی کاهش است. دلیل آن تحریم فرش دستباف از سوی آمریکا عنوان می‌شود اما مرداسی این وضعیت را به‌گونه‌ای دیگر تعبیر می‌کند و در ادامه توضیح می‌دهد که در حال حاضر به‌طور غیرمستقیم فرش دستباف ایرانی به آمریکا صادر می‌شود. در عین حال مرداسی امیدوار است که با رشدی ۱۰ درصدی نسبت به صادرات ۵۵۶ میلیون دلاری سال گذشته، هدف‌گذاری ۶۰۰ میلیارد دلاری صادرات فرش دستباف برای سال ۹۰ محقق شود. گفت‌و‌گویی با وی در خصوص وضعیت صادارت فرش دستباف داشته‌ایم که در ذیل می‌خوانید:

این واقعیت دارد که آمریکا تا شش ماه نخست سال گذشته عمده‌ترین واردکننده فرش دستباف از ایران محسوب می‌شد. آمار صادراتی ۶ ماهه اول سال ۸۹ به دلیل آغاز زمزمه‌های تحریم فرش دستباف ایران توسط آمریکا و افزایش تلاش تاجران برای صادرات به این کشورآماری غیرنرمال و متورم بود به‌طوری‌که آمار شش ماهه سال قبل ۴۹ درصد نسبت به مدت مشابه سال ۸۸ افزایش داشت. در سال ۸۸ میزان صادرات فرش دستباف به آمریکا ۹۰ میلیون دلار بود. اما در ۶ ماهه ابتدای سال ۸۹ و پیش از آغاز تحریم‌ها، تاجران ایرانی توانستند به میزان ۷۵ میلیون دلار فرش دستباف به آمریکا صادر کنند. در واقع تجار می‌خواستند قبل از آغاز تحریم، هرچقدر می‌توانند، فرش صادر کنند بنابراین باید توجه کرد که با احتساب سهم ۲۵ درصدی آمریکا از بازار فرش ایران، کاهش ۹ درصدی؛ آن هم نسبت به یک دوره آماری غیرنرمال، پذیرفتنی است. همچنین باید توجه کرد که ما با وجود تحریم آمریکا، سال گذشته، مرز ۵۰۰ میلیون دلار برای صادرات فرش دستباف را رد کردیم که این موضوع نشان‌دهنده بی‌تاثیر بودن تحریم آمریکاست.

اگر شما تنها به آمار نگاه کنید، خواهید دید که آمار صادرات فرش دستباف در چهار ماهه ابتدایی سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل ۹ درصد کاهش ارزش داشته است اما باید با توجه به نکاتی که به آن اشاره کردم به این موضوع از دیدگاهی دیگر نگریسته شود. از نظر منطقی و به‌طور طبیعی ما باید با خارج شدن کشور آمریکا از لیست کشورهای واردکننده فرش ایران از مهر‌ماه سال ۸۹حدود ۲۵ درصد کاهش صادرات فرش را تجربه می‌کردیم چرا که در واقع یک چهارم صادرات فرش ایرانی به دنیا، به بازار آمریکا روانه می‌شود. همچنین اگر ما صادرات فرش در سال جاری را با آمار غیرنرمال نیمه اول سال قبل مقایسه کنیم، با کاهش مواجه می‌شویم درحالی که اگر میزان صادرات فرش به آمریکا از آمار سال ۸۹ خارج شود متوجه خواهیم شد که صادرات فرش دستباف ایرانی همراه با رشد بوده است یعنی صادرات فرش به سایر بازارها، طبیعی است و آنها با رشد صادرات مواجه بوده‌اند و در سایر بازارهای هدف صادراتی ایران به جز آمریکا، مشکلی وجود نداشته است.

سعی مرکز ملی فرش رسیدن به این هدف‌گذاری‌ است. اولین گام ما در این مورد، غفلت نکردن از بازارهای سنتی فرش دستباف ایرانی است. بر این اساس دو برنامه تدارک دیده شده است. تبلیغات در بازارهای اروپایی یکی از این راهکارهاست. حضور فعال در دو نمایشگاه هانوفر آلمان و نمایشگاه فرش اسپانیا نیز پیگیری شده است. همچنین تلاش شده است که از کانال‌های غیرمستقیم فرش به آمریکا برسد. در این مورد می‌توان به امارات، افغانستان، پاکستان، ترکیه و کانادا اشاره کرد که به نظر می‌رسد رشد فزاینده صادرات فرش ایران به آنها، مربوط به خود آنها نیست. به هر حال هنوز مردم آمریکا طالب فرش‌های دستباف ایرانی هستند. اما برنامه‌هایی نیز برای بازارهای جدید در نظر گرفته‌ایم. قدرت مانور در این بازارها بیشتر است و می‌توان به سرعت، میزان صادرات را عمق بخشید و سرعت عمل داشت. به عنوان مثال اکنون به کشوری همچون برزیل، سالانه ۸ میلیون دلار صادرات فرش دستباف ایرانی صورت می‌گیرد که این رقم، در مقایسه با کشوری مثل انگلیس که یک بازار سنتی به شمار می‌رود، بسیار مناسب است. مثال دیگر کشورهایی مثل آفریقای جنوبی، مالزی و چین هستند. شاخصی نیز در این زمینه تدوین شده است، به نحوی که بر اساس بررسی‌ها میزان صادرات به بازارهای هدف جدید، ۷۰ میلیون دلار برآورد شده و سهم این کشورها از کل صادرات فرش دستباف ایران به دنیا، نیز ۱۳ درصد را نشان می‌دهد.

بازارهای جایگزین در دستور کار مرکز ملی فرش قرار دارد تا بدین نحو، سهم ایران از بازار جهانی فرش دستباف حفظ شود. یکی از این بازارهای جایگزین، چین است که چندی قبل، رقیب سرسخت ایران در تولید فرش دستباف به‌حساب می‌آمد و حال حدود شش سالی است که سهم این کشور در بازارهای جهانی کاهش می‌یابد و همزمان به بازاری قابل‌توجه برای فرش دستباف ایرانی مبدل می‌شود. هرچند به‌نظر می‌رسد افزایش دستمزد و توجه به سایر رشته‌ها از تمایل چینی‌ها به تولید فرش دستباف در شش سال اخیر کاسته است اما تحرکات چین در بازار جهانی فرش دستباف کاملا تحت‌نظر است و همزمان به‌عنوان بازاری جدید برای فرش دستباف ایرانی به آن نگریسته می‌شود. صادرات فرش دستباف ایران به چین در سال ۸۸ حدود ۴۰۰ هزار دلار بود که این رقم در سال ۸۹ به ۵٫۵ میلیون دلار رسید که رشد بسیار قابل توجهی است. به هر حال ما امیدواریم که با رشدی ۱۰ درصدی نسبت به صادرات ۵۵۶ میلیون دلاری سال گذشته، هدف‌گذاری ۶۰۰ میلیارد دلاری صادرات فرش دستباف برای سال ۹۰ محقق شود.

متاسفانه راه‌اندازی سامانه سفارش‌پذیری بسیار کند پیش رفت. ولی تفاهمنامه‌ای در این خصوص آماده شده است که محتوای آن، حضور یک بخش‌خصوصی آماده سرمایه‌گذاری در این موضوع است و دولت هیچ سرمایه‌گذاری‌ای در آن صورت نخواهد داد. در واقع، در گذشته تلاش ما این بود که با اختصاص مبلغی، نرم‌افزار این کار برای ما طراحی شود و در اختیار دولت هم باقی بماند، ولی در حالت جدید، بخش‌خصوصی اعلام آمادگی کرده تا امتیاز آن را دریافت کرده و هزینه‌هایش را نیز بپردازد. در مقابل ما نیز تجار را به استفاده از این سامانه ترغیب کنیم. بر این اساس، تا پایان سال از بخش اول سامانه رونمایی خواهد شد کار را نیز از سال ۹۱ شروع کنیم و در نهایت، تا پایان برنامه پنجم می‌خواهیم سامانه را خوب جا بیندازیم.

مطمئنا اینگونه بوده است. باید توجه داشت که در سال گذشته صادرات فرش دستباف از مرز ۵۰۰ میلیون دلار گذشت که برگزاری نمایشگاه در آن بی‌تاثیر نبوده است. نمایشگاه  فرش دستباف در تهران نقطه عطفی در آمارهای صادراتی فرش دستباف ایجاد می‌کند که از ماه آبان، خود را نشان می‌دهد؛ لذا امید داریم که برگزاری نمایشگاه فرش در سال جاری بتواند منجر به رشد آمارهای صادراتی فرش دستباف شود. برای این منظور تلاش شده که فضای ۲۰ هزار مترمربعی در نمایشگاه دایر شود و در آن، نزدیک به ۴۰۰ مشارکت‌کننده حضور دارند. ما امیدواریم که این نمایشگاه خوب باشد.

بله. ما در این بخش نیز برنامه‌ریزی کرده‌ایم. به عقیده این مرکز نگاه همزمان به دو بازار داخلی و خارجی شرط موفقیت در حوزه تجارت فرش دستباف است. البته تاکنون که اتفاق خاصی در این زمینه صورت نگرفته است. در حقیقت در شش ماهه نخست سال جاری بازار داخلی بسیار راکد بود که برای ما نیز این روند رضایت‌بخش نیست. می‌توان علت این موضوع را فصل بهار و تابستان دانست؛ چراکه خریدها معمولا در شش ماهه دوم صورت می‌گیرد.